ОМӮЗГОР — КАСБИ ПУРШАРАФ ВА РОҲНАМОИ НАСЛИ НАВ

Posted on Author admin

Омӯзгор шахсест, ки бо нури саводу маърифат ва илму дониш ҳаёти ҷомеаро равшан месозад, хурофоту ҷаҳолатро аз ҳаёти ҷомеа берун мекунад ва созандагону ободгарони ояндаи Ватанро ба камол мерасонад.

ЭМОМАЛӢ РАҲМОН

Дар низоми иҷтимоии ҳар як давлат соҳаи маориф мавқеи калидӣ дорад, зеро маҳз тавассути таълим ва тарбия захираҳои зеҳнии ҷомеа ташаккул меёбанд. Дар ин раванд нақши омӯзгор ҳамчун субъекти асосии фаъолияти педагогӣ аҳамияти аввалиндараҷа касб менамояд. Омӯзгор на танҳо интиқолдиҳандаи донишҳои илмӣ мебошад, балки шахсияти иҷтимоиест, ки дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, тафаккури интиқодӣ ва арзишҳои ахлоқии насли нав саҳми назаррас мегузорад. Аз ин ҷост, ки касби омӯзгор дар ҷомеа ҳамчун касби пуршараф ва масъулиятнок эътироф гардидааст.

Касби омӯзгор яке аз муҳимтарин шаклҳои фаъолияти иҷтимоӣ ба шумор меравад, зеро он мустақиман ба раванди ташаккули шахсияти инсон ва рушди устувори ҷомеа вобаста мебошад. Моҳияти иҷтимоиву педагогии ин касб дар ҳамгироии вазифаҳои таълимӣ, тарбиявӣ ва иҷтимоӣ ифода меёбад, ки ҳамзамон ба рушди зеҳнӣ, ахлоқӣ ва фарҳангии насли нав равона гардидаанд.
Аз ҷиҳати иҷтимоӣ омӯзгор ҳамчун намояндаи арзишҳои ҷомеа баромад мекунад. Ӯ меъёрҳои ахлоқӣ, фарҳангӣ ва шаҳрвандиро ба хонандагон интиқол дода, онҳоро ба ҳаёти фаъоли иҷтимоӣ омода месозад. Фаъолияти омӯзгор дар ин самт на танҳо ба доираи мактаб маҳдуд мешавад, балки ба ҷомеа дар маҷмӯъ таъсири дарозмуддат мерасонад, зеро маҳз тавассути таълим ва тарбия заминаи рушди иҷтимоии давлат гузошта мешавад.
Аз ҷиҳати педагогӣ моҳияти касби омӯзгор дар ташкили раванди мақсадноки таълим ифода меёбад, ки ба интиқол, азхудкунӣ ва татбиқи донишҳои илмӣ асос меёбад. Омӯзгор бояд раванди таълимро бо назардошти хусусиятҳои синнусолӣ, равонӣ ва инфиродии хонандагон ба роҳ монад. Ин раванд аз омӯзгор сатҳи баланди касбият, малакаҳои методӣ ва қобилияти таҳлили натиҷаҳои таълимиро талаб мекунад.
Ҳамгироии ҷанбаҳои иҷтимоӣ ва педагогӣ касби омӯзгорро ба фаъолияти мураккаб ва бисёрҷабҳа табдил медиҳад. Омӯзгор на танҳо интиқолдиҳандаи дониш, балки роҳнамо, тарбиятгар ва ташаккулдиҳандаи ҷаҳонбинӣ мебошад. Дар шароити ҷомеаи муосир, ки бо рушди босуръати илм ва технология тавсиф мешавад, нақши омӯзгор боз ҳам васеъ гардида, аз ӯ мутобиқшавӣ ба талаботи нав ва истифодаи усулҳои инноватсионии таълимро тақозо мекунад.
Ҳамин тариқ, моҳияти иҷтимоиву педагогии касби омӯзгор дар таъсири амиқ ва фарогири он ба рушди шахсият ва ҷомеа ифода ёфта, ин касбро ба яке аз пояҳои асосии пешрафти иҷтимоӣ табдил медиҳад.
Касби омӯзгор яке аз масъулиятноктарин намудҳои фаъолияти касбӣ ба шумор меравад, зеро натиҷаи кори ӯ на танҳо дар сатҳи донишандӯзии хонандагон, балки дар ташаккули шахсияти онҳо инъикос меёбад. Масъулияти касбии омӯзгор дар назди ҷомеа, давлат ва хонандагон бо он муайян мегардад, ки ӯ дар раванди таълим ва тарбия арзишҳои иҷтимоӣ, ахлоқӣ ва фарҳангиро интиқол медиҳад.
Масъулияти асосии омӯзгор таъмини сифати баланди раванди таълим мебошад. Ин масъулият аз омӯзгор дониши амиқи фаннӣ, омодагии методӣ ва қобилияти ташкили раванди таълимро дар асоси стандартҳои муосири педагогӣ талаб мекунад. Омӯзгор вазифадор аст, ки мазмуни таълимро бо назардошти талаботи барномаҳои таълимӣ ва хусусиятҳои синнусолӣ ва равонии хонандагон мутобиқ намояд.
Дар баробари ин, омӯзгор масъули ташаккули муҳити солими равонӣ ва ахлоқӣ дар муассисаи таълимӣ мебошад. Ӯ бояд муносибати одилона, эҳтиромона ва инсонгароёнаро нисбат ба ҳар як хонанда таъмин намуда, ба рушди қобилиятҳои инфиродӣ ва худшиносии онҳо мусоидат намояд. Рафтори касбӣ ва ахлоқии омӯзгор ҳамчун намунаи ибрат барои хонандагон хизмат мекунад.
Салоҳиятҳои касбии омӯзгор маҷмӯи дониш, малака ва қобилиятҳое мебошанд, ки иҷрои самараноки фаъолияти педагогиро таъмин менамоянд. Ба ин салоҳиятҳо донишҳои фаннӣ, малакаҳои педагогӣ ва методӣ, қобилияти истифодаи технологияҳои иттилоотӣ, инчунин салоҳиятҳои коммуникативӣ ва иҷтимоӣ дохил мешаванд. Омӯзгори муосир бояд дорои қобилияти таҳлил ва арзёбии натиҷаҳои таълим, худтакмилдиҳӣ ва омӯзиши пайваста бошад. Дар илми педагогика мафҳуми «салоҳият» ҳамчун маҷмӯи дониш, малака ва қобилиятҳои зарурӣ барои иҷрои самараноки фаъолияти касбӣ шарҳ дода мешавад. Ба ақидаи А. К. Маркова, салоҳияти касбии омӯзгор аз чанд ҷузъи асосӣ иборат аст:
  • салоҳияти фаннӣ, яъне дониши амиқ ва мукаммали соҳаи таълим;
  • салоҳияти педагогӣ ва методӣ, ки қобилияти банақшагирӣ ва ташкили раванди таълимро дар бар мегирад;
  • салоҳияти коммуникативӣ, ки муносибати самаранок бо хонандагон, ҳамкорон ва волидонро таъмин менамояд;
  • салоҳияти инноватсионӣ, яъне истифодаи усулҳо ва технологияҳои муосири таълим.
Маврид ба тазаккур аст, ки дар шароити ҷомеаи муосир салоҳияти рақамии омӯзгор низ аҳамияти хоса касб намудааст, зеро истифодаи технологияҳои иттилоотӣ қисми ҷудонашавандаи раванди таълим гардидааст. Масъулият ва салоҳиятҳои касбии омӯзгор бо ҳам зич алоқаманд буда, иҷрои босамари онҳо шарти асосии баланд бардоштани сифати таълим ва рушди шахсияти хонандагон ба ҳисоб меравад. Касбияти баланд ва ҳисси масъулият омӯзгорро ба шахси калидӣ дар раванди рушди иҷтимоиву маънавии ҷомеа табдил медиҳад.
Нақши омӯзгор дар ҷомеаи муосир хеле муҳим ва фарогир аст. Омӯзгор на танҳо вазифадор аст, ки дониш ва малакаҳои фанниро ба хонандагон омӯзонад, балки ӯ тарбиятгари шахсияти наврас ва ҷавон низ мебошад. Омӯзгорон дар ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ ва маънавии насли оянда нақши калидӣ доранд, зеро онҳо асоси таҳсилоти системавӣ ва рушди когнитивии хонандагонро таъмин мекунанд.
Моҳияти иҷтимоиву педагогии касби омӯзгор дар он аст, ки ӯ на танҳо ҳамчун донишрасон, балки ҳамчун намунаи ахлоқ, одоб ва масъулиятшиносӣ дар раванди таълим ва тарбия фаъолият мекунад. Таъсири ӯ ба рушди маънавӣ ва ахлоқии хонандагон дар шаклгирии шахсияти масъулиятшинос, эҷодкор ва иҷтимоидӯст нақши стратегӣ дорад. Омӯзгорон бо истифодаи усулҳои педагогии муосир метавонанд равандҳои тарбиявӣ ва таҳсилотиро ба самтҳои маънавӣ ва когнитивӣ равона созанд.
Салоҳиятҳои касбии омӯзгор ба ӯ имкон медиҳанд, ки равандҳои таълимиро ба таври самаранок ва мақсаднок ба роҳ монад. Омӯзгор бояд методологияҳои таҳлилии фанни, технологияҳои иттилоотӣ ва педагогии инноватсионӣ, инчунин усулҳои интерактивии омӯзиширо истифода барад, то хонандагон малакаҳои фикр кардани мустақил, таҳлили критикӣ ва қабули қарорҳои оқилона дошта бошанд.
Дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияҳо, нақши омӯзгор дар рушди қобилиятҳои иҷтимоӣ ва коммуникатсионӣ низ афзудааст. Омӯзгорон насли ҷавонро ба ҳамкории солим, ҳурмат ба дигарон ва риояи меъёрҳои ахлоқӣ ва ҳуқуқӣ ҳидоят мекунанд. Ин омилҳо на танҳо ба рушди шахсияти иҷтимоӣ мусоидат мекунанд, балки қобилияти хонандагонро барои иштироки фаъолона дар ҷомеа ва муҳити корӣ тақвият мебахшанд.
Нақши омӯзгор дар ташаккули муҳити омӯзишӣ ва маданияти таҳсилот низ назаррас аст. Омӯзгорон бояд муҳити илмомӯзӣ ва ҳамкориро дар синф ва муассиса ба таври муассир ташкил кунанд, то хонандагон имкони омӯзиш ва таҳқиқоти илмиро дар шароити мусоид дошта бошанд. Инчунин, педагогҳо метавонанд равандҳои мотивасионӣ ва ҳавасмандкуниро ба роҳ монанд, ки ин ба самаранокии таълим таъсири мустақим дорад.
Омӯзгорон дар рушди шахсияти эмотсионалӣ ва равонии хонандагон низ нақши муассир доранд. Бо роҳнамоии дуруст ва истифодаи усулҳои педагогии ҳассос, омӯзгор метавонад қобилиятҳои инфиродии хонандаро муайян намуда, онҳоро барои фаъолияти илмию иҷтимоӣ ва рушди ихтироъкорӣ самаранок истифода барад. Ин раванд ба ташаккули қобилиятҳои интиқодӣ, масъулиятшиносӣ ва эҷодкорӣ мусоидат мекунад.

Дар маҷмӯъ, омӯзгор дар ҷомеаи муосир на танҳо донишрасон, балки тарбиятгар, роҳнамои маънавӣ ва муҳаррики пешрафти иҷтимоӣ мебошад. Нақши ӯ дар рушди инсон ва ташаккули насли оянда беназир буда, арзиш ва обрӯи касби омӯзгорро таъкид мекунад. Ҳифз ва баланд бардоштани сатҳи профессионализми омӯзгорон, инчунин татбиқи усулҳои муосири педагогӣ, барои рушди устувори ҷомеа ва ояндаи кишвар аҳамияти стратегӣ доранд.

Мунис Улфатов,
мудири шуъбаи технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионии
Маркази ҷумҳуриявии таълимию методии назди Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон