Ҷавонон неруи бузурги иҷтимоӣ, зеҳнӣ ва созандаи ҳар як давлат мебошанд. Ояндаи идоракунии давлатӣ, иқтисодиёт, маориф, илм, фарҳанг ва дигар бахшҳои ҳаёти ҷомеа аз он вобаста аст, ки насли ҷавон бо кадом дониш, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳо ба фаъолияти касбӣ ва ҷамъиятӣ ворид мешавад. Аз ин рӯ, масъалаи ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ ва зиддикоррупсионии ҷавонон на танҳо як самти тарбиявӣ, балки масъалаи дорои аҳаммияти стратегӣ мебошад.

Ҷавонони имрӯз мутахассисон, омӯзгорон, табибон, соҳибкорон, муҳандисон, кормандони мақомоти давлатӣ ва роҳбарони фардо мебошанд. Агар дар давраи ҷавонӣ поквиҷдонӣ, адолат, масъулият ва эҳтиром ба қонун ба қисми устувори ҷаҳонбинии онҳо табдил ёбад, ин арзишҳо метавонанд ба сифати фаъолияти касбӣ ва иҷтимоии онҳо дар оянда таъсир расонанд.

Аз ҳамин нуқтаи назар, ҷавононро набояд танҳо ҳамчун гурӯҳе баррасӣ намуд, ки бояд дар бораи зарари коррупсия маълумот гирад. Онҳо худ метавонанд иштирокчии фаъоли ташаккули муҳити зиддикоррупсионӣ бошанд. Энергияи иҷтимоӣ, қобилияти баланди омӯзиш, дастрасӣ ба технологияҳои рақамӣ ва омодагӣ ба навоварӣ ба ҷавонон имконият медиҳад, ки дар рушди шаффофият ва фарҳанги шаҳрвандӣ саҳм гузоранд.

Аммо барои он ки ин имконият ба неруи воқеӣ табдил ёбад, ҷавонон бояд пеш аз ҳама соҳиби маърифати ҳуқуқӣ бошанд. Донистани ҳуқуқ ва уҳдадориҳо, фаҳмидани тартиби фаъолияти институтҳои давлатӣ, шинохтани роҳҳои қонунии ҳалли масъала ва қобилияти ҳифзи манфиатҳои худ барои ташаккули мавқеи мустақили шаҳрвандӣ аҳаммияти калон дорад.

Тарбияи зиддикоррупсионӣ бояд на танҳо дар бораи намудҳои ҳуқуқвайронкунӣ маълумот диҳад, балки ба саволи муҳимтар ҷавоб гӯяд: чаро поквиҷдонӣ барои шахс ва ҷомеа арзиш дорад? Ҷавон бояд дарк кунад, ки роҳи ғайриқонунии ба даст овардани натиҷа метавонад дар кӯтоҳмуддат фоидаовар намояд, аммо дар дарозмуддат ба адолат, эътимоди ҷамъиятӣ ва рушди устувор зарар мерасонад.

Муассисаҳои таълимӣ дар ин самт масъулияти калон доранд. Донишгоҳ ё муассисаи касбӣ бояд барои ҷавонон муҳити воқеии поквиҷдонӣ фароҳам созад. Агар донишҷӯ бубинад, ки натиҷа аз дониш ва меҳнат вобаста аст, қоидаҳо барои ҳама яксонанд ва баҳогузорӣ шаффоф сурат мегирад, дар ӯ эҳсоси адолат тақвият меёбад.

Поквиҷдонии академӣ дар ин раванд нақши марказӣ дорад. Нусхабардорӣ, плагиат, харидани кори таълимӣ ё фиреб дар имтиҳон бояд на танҳо ҳамчун вайрон кардани тартибот, балки ҳамчун масъалаи ахлоқӣ арзёбӣ шавад. Агар ҷавон дар муҳити таълимӣ ба гирифтани натиҷа бо роҳи нодуруст одат кунад, эҳтимоли интиқоли чунин рафтор ба фаъолияти касбӣ вуҷуд дорад. Баръакс, одати меҳнати мустақил ва масъулият барои натиҷа заминаи поквиҷдонии касбиро фароҳам меорад.

Ҷавонон аз фаъолтарин истифодабарандагони технологияҳои рақамӣ мебошанд. Ин хусусият барои муқовимат ба коррупсия имкониятҳои нав фароҳам меорад. Дастрасӣ ба маълумоти расмӣ, истифодаи хизматрасониҳои электронӣ, пешниҳоди муроҷиатҳои онлайн ва иштирок дар муҳокимаҳои ҷамъиятӣ метавонанд фаъолнокии шаҳрвандии ҷавононро зиёд кунанд.

Аммо муҳити рақамӣ ҳамзамон масъулият талаб мекунад. Паҳн намудани маълумоти тасдиқнашуда, айбдоркунии беасос ва истифодаи эҳсосотии шабакаҳои иҷтимоӣ метавонад ба ҳуқуқ ва обрӯи дигарон зарар расонад. Аз ин рӯ, саводнокии рақамӣ бояд бо фарҳанги ҳуқуқӣ ва масъулияти иттилоотӣ ҳамроҳ бошад.

Иштироки ҷавонон дар фаъолияти ҷамъиятӣ низ аҳаммияти калон дорад. Волонтёрӣ, клубҳои донишҷӯён, шӯроҳои ҷавонон, лоиҳаҳои иҷтимоӣ ва ташаббусҳои маърифатӣ ба ҷавонон имконият медиҳанд, ки масъулиятро дар амал таҷриба кунанд. Фаъолияти ҷамъиятӣ ҳисси манфиати умумиро инкишоф медиҳад ва фаҳмишеро ба вуҷуд меорад, ки рушди ҷомеа масъулияти муштарак мебошад.

Муҳим аст, ки иштироки ҷавонон танҳо шакли рамзӣ надошта бошад. Ҷавонон бояд имконияти пешниҳод кардани андеша, иштирок дар муҳокимаҳо ва таҳияи ташаббусҳои амалӣ дошта бошанд. Ҳангоми эҳсос кардани он ки фикри онҳо шунида мешавад, масъулияти шаҳрвандӣ низ афзоиш меёбад.

Ташаккули ҷавонони поквиҷдон барои хизмати давлатӣ аҳаммияти махсус дорад. Ҷавоне, ки ба фаъолияти давлатӣ ворид мешавад, бояд дар баробари донишҳои касбӣ дар бораи ахлоқи хизматӣ, бархӯрди манфиатҳо, масъулият барои қарор ва муносибати баробар ба шаҳрвандон тасаввуроти устувор дошта бошад. Ваколати давлатӣ бояд ҳамчун воситаи хизмат ба ҷомеа дарк карда шавад, на ҳамчун манбаи имтиёзи шахсӣ.

Муҳити иҷтимоӣ низ ба рафтори ҷавонон таъсир мерасонад. Агар ҷомеа меҳнати ҳалол, дониш ва қобилиятро қадр кунад, ҷавонон бештар ба чунин роҳ ҳавасманд мешаванд. Агар баръакс, гирифтани натиҷа тавассути муносибатҳои ғайрирасмӣ ҳамчун амали муқаррарӣ қабул гардад, таъсири тарбияи назариявӣ коҳиш меёбад. Аз ҳамин сабаб, тарбияи ҷавонон бояд бо такмили муҳити иҷтимоӣ ва институтсионалӣ ҳамоҳанг бошад.

Оила, муассисаи таълимӣ ва ҷомеа бояд ба ҷавон паёми ягона диҳанд: муваффақияти устувор ба дониш, меҳнат, масъулият ва риояи қонун такя мекунад. Агар ин арзишҳо дар ҳамаи муҳитҳо дастгирӣ шаванд, имконияти ташаккули мавқеи устувори зиддикоррупсионӣ бештар мегардад.

Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавонони дорои ҷаҳонбинии созанда, маърифати ҳуқуқӣ ва фарҳанги баланди шаҳрвандӣ метавонанд ба неруи муҳими навсозии ҷомеа табдил ёбанд. Ҷалби онҳо ба раванди рақамикунонӣ, навоварӣ, рушди идоракунӣ, фаъолияти ҷамъиятӣ ва таҳкими қонуният метавонад натиҷаҳои дарозмуддат дошта бошад.

Ҳамин тариқ, ташаккули ҷомеаи бидуни коррупсия аз тарбияи насли дорои арзишҳои устувор вобаста аст. Ҷавоне, ки қонунро медонад, поквиҷдониро арзиш медонад, меҳнати ҳалолро роҳи муваффақият мешуморад ва масъулияти худро дар назди ҷомеа эҳсос мекунад, метавонад ба омили воқеии тағйироти мусбат табдил ёбад. Таваҷҷуҳ ба тарбия ва маърифати ҷавонон аз ҳамин ҷиҳат сармоягузорӣ ба сифати давлат ва ҷомеаи оянда мебошад.

Зарифзода Насим-сардори раёсати
таҳсилоти касбии Маркази
ҷумҳуриявии таълимию методӣ